Gazy do spawania – kompletny przewodnik dla MIG/MAG i TIG

Czym są gazy osłonowe i po co się je stosuje?

Gazy do spawania (tzw. gazy osłonowe) tworzą ochronną atmosferę wokół jeziorka spawalniczego, stabilizują łuk i kształtują charakter spoiny. Ich dobór ma bezpośredni wpływ na penetrację, ilość odprysków, wygląd lica i szybkość pracy. W MIG/MAG przepływ gazu wypiera powietrze z obszaru łuku, ograniczając utlenianie i azotowanie metalu. W TIG gaz osłania nietopliwą elektrodę wolframową i jeziorko, co umożliwia precyzyjne, czyste łączenie cienkich materiałów. Najczęściej stosuje się gazy obojętne (argon, hel) lub aktywne (CO₂, tlen w niewielkich dodatkach) oraz ich mieszanki. W praktyce odpowiednio dobrany gaz potrafi skrócić czas obróbki po spawaniu i realnie obniżyć koszty projektu.

Rodzaje gazów do spawania – przegląd zastosowań MIG/MAG i TIG

W spawaniu MIG/MAG stal konstrukcyjną tnie się zwykle na CO₂ (tania, duża penetracja, więcej odprysków) lub mieszaninach Ar+CO₂ (np. 82/18, 90/10 – mniej odprysków, ładniejsze lico). Dla stali nierdzewnych stosuje się Ar+CO₂ (1–2%) lub Ar+O₂ (1–2%), co poprawia zwilżanie i stabilność łuku bez nadmiernej korozji międzykrystalicznej. Aluminium i stopy Cu w MIG wymagają gazów obojętnych: Ar solo do większości zadań albo Ar+He przy grubych przekrojach i wysokim posuwie. W metodzie TIG standardem jest argon 99,99%; dla grubszych detali i szybszego wtopienia można użyć He lub Ar+He. Spawanie TIG stali austenitycznej usprawnia śladowy H₂ (1–5%) w mieszance argonowej (lepsze odgazowanie i lico), a do „poduszki” od spodu w duplexach bywa używany N₂. Do formowania od strony grani stosuje się gazy osłonowe tzw. forming gas: Ar lub Ar+H₂, aby uniknąć przebarwień i utlenień.

Jak dobrać gaz do materiału, procesu i pozycji – praktyczne wskazówki

Dobór zaczyna się od materiału: stal czarna lub drobnoziarnista dobrze „słucha się” Ar+CO₂ 82/18 do produkcji oraz CO₂ w pracach montażowych na zewnątrz. Stal nierdzewna w MAG preferuje Ar+CO₂ 1–2% albo Ar+O₂ 1–2%, a w TIG niemal zawsze Ar z ewentualnym śladem H₂. Aluminium i jego stopy spawaj w osłonie Ar (cienkie) lub Ar+He (grube, z wysokim wtopieniem), unikając aktywnych dodatków. W pozycji pionowej i sufitowej wybieraj mieszanki o spokojnym łuku (większy udział Ar, minimalne aktywy), by ograniczyć spływanie i odpryski. Przy robotach i szybkich cyklach mieszanki z tlenem rzędu 1–2% poprawiają zwilżanie krawędzi i stabilność procesu. Jeżeli po spawaniu dużo szlifujesz, rozważ przejście z CO₂ na Ar+CO₂ – mniej odprysków to krótsza obróbka i niższy koszt jednostkowy.

• Stal S235–S355 (MIG/MAG): CO₂ (tanie, agresywne wtopienie) / Ar+CO₂ 82/18 (czystsza spoina).
• INOX (MIG/MAG): Ar+CO₂ 1–2% lub Ar+O₂ 1–2% (ładne lico, stabilny łuk).
• Aluminium (MIG/TIG): Ar lub Ar+He (grubsze przekroje).
• Miedź, brązy (MIG/TIG): Ar+He dla lepszego przewodzenia ciepła.
• TIG stal nierdzewna: Ar 4.6–5.0; opcjonalnie Ar+H₂ 2–5% dla gładkiego lica.

Ustawienia przepływu, akcesoria i technika pracy z gazem

Prawidłowy przepływ gazu to połowa sukcesu: dla MIG/MAG typowo 10–18 l/min, dla TIG 6–12 l/min w zależności od średnicy dyszy, prądu i przeciągów. Za mały przepływ powoduje porowatość, a za duży wywołuje turbulencje i zasysanie powietrza, co również psuje spoinę. Używaj szczelnych przewodów, dobrych reduktorów i kontroluj stan uszczelek – mikroprzecieki podnoszą koszt metra spoiny i rozchwiewają łuk. W TIG dobierz kapturek/dyszę i soczewkę gazową (gas lens), aby uzyskać stabilny laminar i lepsze osłonięcie elektrody oraz grani. W MIG/MAG zwracaj uwagę na pozycję palnika: zbyt duży kąt „pcha” gaz poza jeziorko, co skutkuje porami i odpryskami. W warunkach terenowych osłaniaj strefę spawania ekranami, bo wiatr potrafi „ukraść” efekt nawet przy wysokim przepływie.

Koszty, logistyka butli i jak kupować rozsądnie

Najtaniej wychodzi gaz w butlach dzierżawionych o dużej pojemności (np. 50 l/200 bar), ale w małych warsztatach sprawdzają się też butle własne 8–10 l z nabijaniem u lokalnego dostawcy. Precyzyjne mieszanki (Ar+He, Ar+H₂, Ar+O₂ 1–2%) są droższe niż Ar lub CO₂, lecz często zwracają się w mniejszej ilości odprysków, krótszej obróbce i wyższej prędkości spawania. Sprawdź, czy dostawca trzyma stałą specyfikację i czystość (np. Ar 4.6 vs 5.0) – różnice jakościowe widać zwłaszcza w TIG na cienkich detalach. Do planowania produkcji trzymaj prosty rejestr zużycia: liczba godzin łuku vs. ilość gazu, co ułatwia dobór wielkości butli i harmonogram wymian. Warto mieć zapasowy reduktor i komplet uszczelek – przestój przez drobiazg kosztuje więcej niż akcesoria. Jeśli spawasz różne materiały, rozważ dwie linie gazowe: uniwersalne Ar+CO₂ do stali i Ar do TIG/aluminium, by unikać częstych przezbrojeń.

• Dzierżawa vs. własność: duże butle tańsze w przeliczeniu na m³, małe – wygodniejsze logistycznie.
• Czystość gazu: TIG lub cienkie INOX wymagają Ar 4.6–5.0; MIG stali wybacza więcej.
• Mieszanki „produkcyjne”: Ar+CO₂ 82/18 lub 90/10 – złoty standard pod roboty i szybkie cykle.